Roberto Negro & Émile Parisien - Les Métanuits (LP)

100 jaar Ligeti: Duo Improvisaties Geïnspireerd door György Ligeti's Strijkkwartet Nr. 1 'Métamorphoses nocturnes'. op 28 mei 2023 is het honderd jaar geleden dat componist György Ligeti werd geboren. Filmregisseur Stanley Kubrick gaf de kosmopolitische avant-gardist een kort moment van roem toen hij zich stukken muziek van de componist toe-eigende voor de soundtrack van '2001: A Space Odyssey'. Met die uitzondering, en misschien niet verwonderlijk, heeft Ligeti's uitdagende en complexe muziek zelden aantrekkingskracht bereikt bij het bredere publiek. Onder muzikanten zijn zijn status en de invloed van zijn muziek echter immens. Ligeti's levenslange zoektocht naar nieuwe wegen, van klank-oppervlakte-muziek tot micropolyfonie en microtonaliteit, heeft ook op jazzmusici zijn bepalende, langdurige stempel gedrukt. Dus als de Franse sopraansaxofonist Emile Parisien en de Italiaanse pianist Roberto Negro - die alom wordt beschouwd als een van de meest opwindende pianisten in Europa, vanwege zijn eigen projecten en zijn samenwerking met de gebroeders Ceccaldi - er nu voor kiezen om zich te richten op Ligeti in hun duo-album 'Les Métanuits', dan is dit niet zomaar een flash-in-the-pan of een soort snelle honderdjarige fix. Voor beide muzikanten heeft deze nieuwe onderneming een lange geschiedenis. 'Toen we acht of negen jaar geleden voor het eerst samen speelden, ontmoetten Emile en ik elkaar in mijn keuken om over muziek te praten. We wilden elkaar beter leren kennen,' herinnert Negro zich. Ze ontdekten al snel dat ze allebei van Ligeti hielden. Voor Negro is er een extra interesse vanwege zijn eigen erfgoed: geboren in Turijn, groeide Negro op in Kinshasa voordat hij in Parijs ging studeren; Ligeti had een grote voorliefde voor de muziek van Afrika ten zuiden van de Sahara, die zijn polyritmische esthetiek vorm gaf. Parisien en Negro ontdekten dat ze het ook eens waren over hun favoriete stuk van Ligeti: het Strijkkwartet nr. 1 'Métamorphoses nocturnes', en dit zou leiden tot herhaalde ontmoetingen met het stuk. Zo begeleidden ze ooit het befaamde Franse Quatuor Béla strijkkwartet bij een uitvoering ervan. En nu heeft het duo de tijd en de gelegenheid gehad om dieper in te gaan op dit kamermuziekwerk uit 1953/54. 'Dit strijkkwartet is een rijke inspiratiebron voor onze improvisaties,' legt Parisien uit. 'Als een van zijn vroege werken uit de jaren 1950 is het nog steeds sterk beïnvloed door Béla Bartók. Daarom heeft het een sterk, constant bewegend hoofdthema dat door het hele stuk loopt.' Parisien en Negro zijn altijd bijzonder enthousiast geweest over de ritmische aspecten van het stuk, met zijn echo's van Stravinsky. En het zijn deze die structuur hebben gegeven aan hun bewerking, die ze in elf delen hebben verdeeld, elk met een andere tempoaanduiding. Terwijl Ligeti improvisatie in jazz waardeerde, maakte hij er geen gebruik van in zijn composities. Parisien en Negro gaan met ogenschijnlijk respect te werk: 'De oorspronkelijke motieven, stemmingen en kleuren schijnen telkens weer op. Harmonisch hebben we ze uitgebreid met onze ideeën,' legt Negro uit. 'Het originele strijkkwartet is slechts ongeveer 22 minuten lang. In onze albumversie is het 45 minuten geworden. Als we het live spelen, wordt het zelfs nog langer. Dus, om dit goed te maken, hebben we de titel ingekort en 'Métamorphoses nocturnes' veranderd in 'Métanuits', voegt hij eraan toe ... met een wetende glimlach. 'Métanuits' is een fascinerende onderneming: een prachtig stukje vakmanschap waarin alles in elkaar lijkt te grijpen. Er is sprake van virtuoos hogedraadspel, waarbij beide spelers alle toonmogelijkheden van de instrumenten verkennen. De tempi zijn vaak aan de snelle kant (met de aanduidingen 'allegro', 'presto' of 'prestissimo' die het tempo aangeven), maar met een 'largo' om op adem te komen aan het eind. Er is ook een verrassende lyrische warmte, als de twee elkaar volgen in steeds wisselende herbewerkingen van het thema, dat bij het herbeluisteren een onweerstaanbare expressiviteit krijgt. 'De overlappingen tussen klassieke muziek en jazz liggen me na aan het hart. De grenzen tussen deze genres hoeven niet langer te bestaan', vindt Roberto Negro. En dat bewijzen hij en Emile Parisien door de natuurlijke flow en de verrassende laagdrempeligheid van 'Les Métanuits'. In hun hommage aan Ligeti doen ze niet eens moeite met de historiserende conventies en barrières van een oude, abstracte of geheimzinnige avant-garde. In plaats daarvan laten ze deze betoverend eigentijdse muziek weerklinken - en onthullen ze haar verbazingwekkende communicatieve kracht.